Auto Recykling wraków samochodowych 1

Recykling wraków samochodowych cz.1

Recykling wraków samochodowych w świetle Krajowego Planu Gospodarki Odpadami

1.    Wstęp

Wycofane z eksploatacji samochody to przede wszystkim duże zagrożenie dla środowiska,
zawierają bowiem oprócz metali (w tym metali ciężkich) również inne substancje niebezpieczne i
uciążliwe dla środowiska tj.: oleje, płyny chłodnicze, akumulatory, zużyte opony, szkło, tworzywa
sztuczne. Większość elementów samochodu ma wartość surowcową. Niezbędne jest więc powtórne
przetworzenie tych materiałów w taki sposób, aby można było wykorzystać je do wytwarzania nowych
produktów.

Zgodnie z wymogami dyrektywy dotyczącej pojazdów samochodowych wycofanych z użycia
zakłada się:

-    do 2003 roku – eliminację w konstruowanych samochodach związków ołowiu, kadmu, rtęci i
chromu sześciowartościowego (poza określonymi wyjątkami)

-    do 2006 roku – ponowne wykorzystanie części i odzysk surowców w ilości stanowiącej 85%
średniej masy pojazdu, z czego wykorzystanie części i recykling materiałowy stanowić ma
odpowiednio: dla samochodów skonstruowanych po 1980 roku – do 80% masy pojazdu, dla
samochodów skonstruowanych przed 1980 rokiem – 75%,

-    do 2015 roku – ponowne wykorzystanie części i odzysk surowców w ilości stanowiącej 95%
średniej masy pojazdu, z czego wykorzystanie części i recykling materiałowy stanowić
powinny – do 85% masy pojazdu

Zgodnie z wymaganiami dyrektywy o postępowaniu z wyeksploatowanymi samochodami oraz
z projektem ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, stacje demontażu będą
zobowiązane po dniu 1 stycznia 2007 do bezpłatnego przyjmowania samochodów od ostatniego
właściciela. Producenci i importerzy samochodów, w przypadku niewypełnienia obowiązku odzysku i
recyklingu będą zobowiązani uiścić opłatę produktową. Środki z opłaty produktowej przeznaczone
będą na dofinansowanie zadań w zakresie demontażu pojazdów, których demontażu nie wykonano
na podstawie umowy z przedsiębiorcami lub organizacjami odzysku.

2.    Diagnoza stanu aktualnego

Ilość złomowanych samochodów

Ilość złomowanych samochodów oszacowano na podstawie liczby zarejestrowanych
samochodów w kolejnych latach (co pozwalało określić przyrost zarejestrowanych samochodów) i
aktualnej ilości samochodów wprowadzonych na rynek. W rezultacie uzyskano ilość wyrejestrowanych
samochodów, które zostały przekazane do złomowania. W latach 1997-2000 liczba ta kształtowała się
na poziomie 250 tys. sztuk. Przyjmując średnią masę samochodu 940 kg, uzyskuje się roczną masę
złomu samochodowego na poziomie 235 tys. ton.

Gospodarka odpadami ze złomowanych samochodów

Skład surowcowy i ilościowy określony dla pojedynczego wraku samochodowego
przedstawiono w tablicy.

Z przedstawionych w powyższej tablicy danych wynika, że 85,3% masy wraku
samochodowego stanowią materiały przeznaczone do recyklingu. Elementy pochodzące z
demontażu są wykorzystywane jako części zamienne lub skierowane do odzysku składników
użytecznych. Uzyskuje się surowce do produkcji nowych wyrobów. Część elementów demontażowych
jest substytutem paliwa konwencjonalnego. Ilość nieużytecznych odpadów kierowanych na
składowisko stanowi 14,7% masy ogółem.

W kraju istnieją możliwości technologiczne przerobu większości elementów pochodzących z
demontażu samochodów. Jedynie zagospodarowanie pianki poliuretanowej stanowi problem.

Baza przetwórcza wraków samochodowych

Dokładną liczbę przedsiębiorstw zajmujących się demontażem samochodów w Polsce jest
trudno określić. Zarejestrowane są one bowiem bądź jako przedsiębiorstwa zbierania i przeróbki
złomu, bądź też jako przedsiębiorstwa sprzedaży i napraw samochodów, lub też jako przedsiębiorstwa
zajmujące się sprzedażą, bądź regeneracją części samochodowych. Szacunki wykazują, że liczba
małych przedsiębiorstw zajmujących się w Polsce demontażem samochodów wynosi ok. 500 – 800,
zaś większych 20 -30.

W chwili obecnej do firm należycie przygotowanych do prowadzenia działalności związanej z
demontażem samochodów należy około 20-30 przedsiębiorstw w Polsce.
Ze względu na fakt, że największe przychody z demontażu samochodów wynikają ze
sprzedaży części zamiennych, część dużych stacji demontażu prowadzi komputerową ewidencję
posiadanych części, które mogą być wyszukiwane drogą internetową.

3. Prognozy powstawania ilości złomowanych samochodów do roku 2010

Prognozę przyrostu ilości złomowanych samochodów oparto o następujące czynniki:

-    analizę stanu gospodarczego w Polsce w porównaniu do niektórych krajów Europy zachodniej w
aspekcie rozwoju rynku samochodowego,

-    szacunek ilości samochodów przewidywanych do użytkowania w 2010 w Polsce

-    określenie wartości współczynnika recyklingu dla roku 2010

-    określenie ilości złomowanych samochodów,

-    wartość wskaźnika ilości osób przypadających na 1 samochód,

-    prognozy demograficzne.

Opracowana prognoza wykazała, że w 2006 roku ilość złomowanych samochodów będzie
wynosiła około 540 tys. sztuk, zaś w 2012 – około 800 tys. sztuk.

Dla prawidłowej gospodarki pojazdami wycofanymi z użycia niezbędne jest:

-    wprowadzenie zapisów dyrektywy dotyczącej pojazdów wycofanych z użycia do prawodawstwa
polskiego,

-    wytypowanie przez wojewodów stacji demontażu uprawnionych do wydawania zaświadczeń o
złomowaniu samochodu w celu wyrejestrowania samochodu,

-    wprowadzenie w życie wytycznych dla prawidłowego wyposażenia i funkcjonowania stacji
demontażu.

W okresie 2006 -2012 należy zwiększyć stopień demontażu mechanicznego poprzez użycie
procesu strzępienia wraków po wstępnym demontażu substancji niebezpiecznych.

4. Zużyte opony

Dynamiczny rozwój motoryzacji na świecie powoduje powstawanie coraz to większych ilości
zużytych opon. Ogólnoświatowe zapasy zużytych opon samochodowych szacuje się na 25 mln ton,
przy corocznym przyroście o co najmniej 7 mln ton. Na kraje europejskie przypada 3 mld sztuk
nagromadzonych zużytych opon (ok. 2 mln ton). Corocznie w USA przybywa ponad 280 mln zużytych
opon samochodowych.

Z wymienionej liczby jedynie 23% opon, znajduje zastosowanie (eksport do innych krajów,
spalanie w celach energetycznych, mechaniczne mielenie do wykorzystania w budownictwie
drogowym i inne). Pozostałe 77% zużytych opon samochodowych w żaden sposób nie jest
utylizowane z uwagi na brak opłacalnego sposobu utylizacji.
Podobnie w Polsce problem ten coraz bardziej nabrzmiewa. Zużyte opony porzucane są
najczęściej w miejscach przypadkowych w środowisku lub lokowane na składowiskach komunalnych,
stwarzając właścicielom szereg problemów technicznych i środowiskowych.

Diagnoza stanu aktualnego gospodarki zużytymi oponami

Dokładne określenie zasobów zużytych opon jest bardzo trudna ze względu na brak
jakichkolwiek ewidencji w tym zakresie. Można je natomiast oszacować na podstawie ilości
kupowanych opon na wymianę lub na podstawie ilości zarejestrowanych pojazdów, uwzględniając
czas zużycia opon. W obu przypadkach niezbędna jest znajomość struktury rynku opon i ilości opon
wprowadzanych na rynek. Szacunki takie wykonane w czasie realizacji pracy PBZ-030-08 pt.
„Opracowanie ogólnokrajowego systemu utylizacji odpadów gumowych” wykazały, że w latach 2000 i
2005    będzie    powstawać    odpowiednio    120    tys.  i 150 tys.  zużytych opon, z czego wykorzystane jest średnio 35% odpadów.

Problem zużytych opon i odpadów gumowych jest obecnie rozwiązywany poprzez:

•    przedłużenie czasu ich użytkowania wskutek bieżnikowania i zwiększenia trwałości (wg
danych statystycznych obecnie bieżnikuje się ok. 40% opon ciężarowych, opony osobowe są
bieżnikowane w niewielkim stopniu);

•    odbierane przez wyspecjalizowane firmy posiadające odpowiednie uprawnienia do zbierania,
strzępienia i spalania odpadów gumowych;

•    przewożenie na składowiska, stanowiąc prawie 96% wszystkich wyrobów gumowych tam
składowanych.

W celu eliminacji lub ograniczenia ilości zużytych opon składowanych na składowisku (lub
porzuconych w środowisku) mogą być wykorzystane różnorodne metody
i techniki gospodarki tymi odpadami. Z dotychczasowych badań i doświadczeń wynika,
że wycofane z eksploatacji opony mogą być wykorzystane poprzez: bieżnikowanie,
zagospodarowanie całych opon, wykorzystanie produktów z przeróbki mechanicznej
i chemicznej, spalanie z wykorzystaniem energii.

W kraju istnieją możliwości techniczne do realizacji poszczególnych kierunków wykorzystania
odpadowych opon, ale wszyscy realizujący recykling opon mają duże trudności z pozyskaniem
surowca, ze względu na brak systemu zbiórki opon.

Uregulowania prawne

Gospodarka odpadowymi zużytymi oponami powinna ulec znacznej poprawie ze względu na
fakt pojawienia się nowych uregulowań prawnych, wynikających z transpozycji prawa UE do
prawodawstwa polskiego.
I tak bardzo ważnym uregulowaniem jest wprowadzony na mocy Ustawy o odpadach zakaz
składowania opon, który wszedł w życie z dniem 1 lipca 2003 roku dla całych opon,
a z dniem 1 lipca 2006 dla części opon (opon pociętych).
Równocześnie na mocy Ustawy o obowiązkach producentów niektórych wyrobów oraz opłacie
produktowej i depozytowej obowiązek gospodarowania zużytymi oponami został nałożony na
producentów i importerów opon wprowadzanych na rynek. Zostały określone stawki opłat
produktowych dla różnego rodzaju opon.

Ze względu na brak wskazań do recyklingu zebrane opony będą kierowane głównie do
cementowni. Największe doświadczenie w tym zakresie mają cementownie Górażdze
i Strzelce Opolskie. Ze względu na fakt istnienia w kraju zakładów rozdrabniających gumę
i wytwarzających regranulat niezbędne jest wprowadzenie obowiązku recyklingu materiałowego opon
gumowych. W kraju powstają organizacje odzysku dla opon.

W ostatnich latach pojawiają się nowe technologie umożliwiające recykling opon
samochodowych. Jedną z takich technologii jest technologia termoskraplania opracowana w Rosji.
U podstawy technologii znajduje się metoda destrukcji materiałów polimerycznych w wyniku
działania umiarkowanych temperatur w środowisku wodoropochodnych rozpuszczalników. W wyniku
termoskraplania otrzymuje się gęstą, ruchomą masę w formie zawiesiny sadzy w ciekłych
węglowodorach. Temperatura początku procesu wynosi 240 – 250 °C, ale nie więcej niż 280-290 °C -
ciśnienia nie więcej niż 6,1 MPa. W reaktorze reakcyjnym w wyniku działania temperatury i ciśnienia
oraz przy obecności wodoro rozpuszczalnika następuje proces rozpuszczenia gumy z podziałem
uzyskanej masy w stadium pierwotnym na:

1.    Ropę syntetyczną    50 % masy
2.    Smołę wypełniającą węgiel techniczny 30 % masy
3.    Złom metalu (kord stalowy)    20 % masy

Na kolumnie rektyfikacyjnej ropa syntetyczna dzieli się na dwie części składowe (procent masy):

-    frakcja benzynowa    65%
-    mazut    35 %

W wyniku utylizacji (recyklingu) opon samochodowych otrzymuje się:

1.    frakcję benzynową z liczbą oktanową – 100,
2.    mazut wg wskaźników odpowiadających GOST,
3.    węgiel techniczny zawierający 92-99% czystego węgla
4.    złom metalowy.

Roczna produkcja wynosi:

-    przeróbka gumy utylizowanej – 36288 ton
-    produkcja frakcji benzynowej – 11793,6 ton
-    produkcja mazutu – 6350,4 ton
-    produkcja węgla technicznego – 10886,4 ton
-    produkcja złomu metali – 7257,6 ton

Wartość towarową i możliwość dalszego wykorzystania otrzymanych produktów potwierdzają
badania Rosyjskiego Instytutu Naukowo – Badawczego Rafinacji Nafty (SAWNIINP) i Instytutu
Konstrukcyjno – Technologicznego Węgla Technicznego SO RAN.